Onderzoek Vrouwelijke Kunstgeschiedenis
vrouwelijke kunstenaars - femmes artistes - arte delle donne
women artists - herstory of art
Er is geen twijfel over mogelijk: vrouwelijke kunstenaars zijn er altijd geweest. Toch zijn ze nog steeds niet standaard opgenomen in de canon van de geschiedenis der kunsten. Al eeuwen wordt verondersteld dat een kunstenaar per definitie een man is, we spreken immers van 'grote meesters' en niet van 'grote meesteressen'. Een gedachte die toch sterk achterhaald is, zeker gezien het feit dat de kunstacademies vandaag de dag voor het merendeel door vrouwen worden bevolkt.
Het probleem is gelegen in het begrip 'vrouwelijkheid'. Vanaf de ijzertijd wordt de vrouw beschouwd als inferieur aan de man, extra aangedikt door religieuze dogma's. Een vrouw had onontkoombare plichten zoals dienstbaarheid en gehoorzaamheid en zeer bewonderde vaardigheden zoals zorgzaamheid en huiselijkheid. Deze 'vrouwelijkheid' werd bovendien gelegaliseerd door het huwelijk waarin sprake was van eigendom en plichten. Een vrouw was er in de eerste plaats voor het nageslacht en als zij die niet leverde, kon zij ingeruild worden voor een andere vrouw. Wanneer zij wel kinderen baarde en niet stierf in het kraambed, had zij de zorg voor kind en huis op zich te nemen.
Vrouwen zijn er eeuwenlang in getraind om zichzelf op de tweede plaats te zetten, zich dienstbaar op te stellen in het gezin en steun te geven aan hun echtgenoot. Het gold voor vrouwen als zeer ongepast om zichzelf op de voorgrond te plaatsen, laat staan ergens in te wedijveren of in uit te blinken. Het was daarnaast ook heel onfatsoenlijk om de wijde wereld in te trekken. Het domein van de vrouw was gelegen in de privésfeer! De wereld van de mannen daarentegen betrof het openbare leven. Een vrouw die als kunstenares actief was en haar beroep daadwerkelijk uitoefende, ging zich in die mannenwereld begeven en zich gedragen op een manier die onvrouwelijk werd geacht. Het was zeker geen makkelijke weg voor vrouwelijke kunstenaars maar de geschiedenis leert dat er vele vrouwen waren die ver boven menig mannelijke kunstenaar uitstaken.
Het feminisme van de afgelopen twee eeuwen heeft veel vrouwelijke kunstenaars naar voren gebracht. Toch is er nog steeds geen gelijkwaardige kunstgeschiedenis waarin mannen en vrouwen in gelijke mate naar voren komen. The History of Art is overduidelijk HIS Story.
In menig overzichtsboek en cursus laat men de kunstgeschiedenis starten bij de klassieke oudheid. Een periode die voor de Westerse mens gelijk staat aan beschaving. Dit idee heeft in de 18e en 19e eeuw het canon van de (kunst)geschiedenis bepaald en wordt helaas tot op de dag van vandaag nog vaak gevolgd. We hebben hierdoor niet alleen een groot hiaat in de kunstgeschiedenis maar missen ook een groot stuk sociaal-maatschappelijke geschiedenis.
De oudste kunstuitingen dateren van circa 35.000 BC en tonen een grote belangstelling voor het vrouwelijke. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat de periode van 35.000 BC tot 3000 BC een tijd was waarin het vrouwelijke als hoogste godheid werd vereerd, een tijd waarin je zou kunnen spreken van een Moederland. Na 3000 BC heeft er een geleidelijke overgang plaatsgevonden naar een Vaderland want mede oorzaak is van ons mannelijk georiënteerde geschiedenisbeeld. Gelukkig komt daar de laatste tijd verandering want The History of Art is ook Herstory of Art om uiteindelijk te komen tot The Story of Art.
Het Instituut voor Vrouwelijke Kunstgeschiedenis doet onderzoek naar de rol van vrouwelijke kunstenaars binnen de algehele kunstgeschiedenis. Doel is de vrouwelijke kunstenaars een (grotere) plaats te geven in de canon van de geschiedenis der kunsten. In het kader hiervan schrijft Karin Haanappel, oprichtster van het Instituut, het overzichtsboek Herstory of Art, een vrouwelijke kunstgeschiedenis dat in 2011 zal verschijnen.